Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τις παραπάνω αυθεντικές αφηγήσεις θα διαπιστώσει πως υπάρχει μια σύγχυση για το ποιος οργάνωσε και συντόνισε αυτή τη Μάχη.

Σίγουρα τρία είναι τα πρόσωπα που έπαιξαν βασικό ρόλο:
Ο Αδαμάντιος (Ηλίας Καφαντάρης) του οποίου η έδρα ήταν το χωριό Αγναντιά (καλούμενο τότε Οστροβός) συνεργαζόμενος με τον καπετάν Χασιώτη (Νίκο Ζαραλή) από το Αγιόφυλλο (Βελεμίτσι) και με τον Ανθυπολοχαγό του Στρατού Αριστείδη Μπλούτσο από τη Μερίτσα (σημερινή Οξύνεια).

Ο Αδαμάντιος ήταν υπεύθυνος του ΕΑΜ των χωριών Οξύνεια (Μερίτσα), Αγναντιά (Οστροβός), Κακοπλεύρι και Σταγιάδες. Ο καπετάν Χασιώτης υπεύθυνος όλων των χωριών γύρω από το Αγιόφυλλο και ο Αριστείδης ο Μπλούτσος αξιωματικός του διαλελυμένου εθνικού στρατού και υπεύθυνος της οργἀνωσης ΜΙΔΑ.

 Αναμφίβολα ουσιαστικό ρόλο στη μάχη αυτή έπαιξαν και δυο ιερείς ο ιεροδιδάσκαλος Μπατζογιάννης του χωριού Μερίτσας (Οξύνειας) και ο Παπαθανάσης ιερέας του Αγιοφύλλου ονόματι Πούλιος Αθανάσιος. (βλπ σχόλια “Απομνημονεύματα Ράπτης” και “Παπαδήμας”).

Όπως επίσης συμπεραίνεται από τις μαρτυρίες και ιδιαίτερα από τη συνέτευξη του Στέργιου Γιαννούλα και του Αριστείδη Μπλούτσου, ο Αδαμάντιος σε συνεργασία μα τον Ζαραλή απαγόρευσαν τους κατοίκους της περιοχής να στέλνουν φαγώσιμα στους κατακτητές. Μερικοί μάλιστα κάτοικοι ήθελαν να στέλνουν γιατι φοβόταν ότι θα  υποστούν αντίποινα της εκδίκησης των Ιταλών.

Βέβαια αυτή η πρωτοβουλία του Αδαμάντιου ήταν προσωπική επιλογή και ερχόταν σε αντίθεση με την εντολή που είχε από την κεντρική διοίκηση του ΕΑΜ να μη τα βάζουν με τους κατακτητές. Από όλες όμως τις μαρτυρίες φαίνεται είπε ότι οι κάτοικοι της περιοχής ήταν αγανακτισμένοι γιατί οι κατακτητές λεηλατούσαν την περιοχή και βίαζαν και τις γυναίκες. Έχοντας, λοιπόν συμμάχους τους κατοίκους και αγνοώντας την εντολή των ανωτέρων του κατέστρωσαν σχέδια για να εκδικηθούν τους κατακτητές. 

Ο Αδαμάντιος κάθε Κυριακή πήγαινε στη λειτουργία και έβγαζε λόγο και ενημέρωνε τους πολίτες της περιοχής για τις εξελίξεις. Μάλιστα τους έβαλε το δίλημμα ή θα είστε μαζί μας ή με τους κατακτητές. Μπορεί όποιος θέλει να πάει με τους εχθρούς μας αλλά όμως θα σας συμπεριφερόμαστε σαν εχθρούς. Ο Αδαμάντιος είχε άμεσο συνεργάτη τον κ. Ζαραλή που καταγόταν από το Αγιόφυλλο. Ο Ζαραλής ήταν πολύ σκληρός μαχητής και ήξερε πολύ καλά όλη τη γύρω περιοχή.

Όπως λέει ο Αριστείδης Μπλούτσος  πληροφορήθηκε ότι καταφθάνουν οι Ιταλοί στο χωριό Μερίτσα (Οξύνεια) έδωσε εντολή να φύγουν όλοι οι άνδρες και να μείνουν τα γυναικόπαιδα και οι γέροι. Μερικοί άνδρες όμως έμειναν όπως ο Ηλίας ο Μπέλλος για να οδηγήσουν στην επιστροφή τους Ιταλούς στο μέρος που είχαν στήσει ενέδρα οι κάτοικοι και να υποδυθούν το ρόλο των συμπαθούντων με τους κατακτητές. 

Ένα άλλο σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, στοιχείο, είναι ότι κανείς δεν επιστράτευσε τους κατοίκους των χωριών της γύρω περιοχής. Η συμμετοχή των κατοίκων ήταν αυθόρμητη. Αυτό φαίνεται και από τη μαρτυρία του παπα-Κοσβύρα αλλά ιδιαίτερα του κ. Β. Παπαδήμα. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο του ότι την ώρα της λειτουργίας ανακοινώθηκε στους κατοίκους του Αγιοφύλλου ότι επρόκειτο εντός ολίγων ωρών να χτυπήσουν οι Ιταλοί και ότι θα λεηλατούσαν το χωριό Μερίτσα (Οξύνεια). Τότε ο Παπαθανάσης διέκοψε τη λειτουργία και είπε στο εκκλησίασμα: "Πάμε να συνεχίσουμε τη λειτουργία πολεμώντας τους κατακτητές".

Πριν από τον ξεσηκωμό τους, αρχές Φεβρουαρίου, οι Ιταλοί είχαν στείλει μέσω Ελλήνων που συνεργάζονταν μαζί τους μία διαταγή που έπρεπε να εκτελεστεί άμεσα: να σταλούν όλα τα υπάρχοντά τους, τρόφιμα, φρούτα, αιγοπρόβατα σφαγμένα και κρασί, στο στρατόπεδό τους που ήταν στην περιοχή της Καλαμπάκας.

Οι επίσημες αντιστασιακές οργανώσεις απέρριψαν με έμμεσο τρόπο τη διαταγή αυτή, ενώ οι κάτοικοι φώναζαν λακωνικά «Ας έρθουν να τα πάρουν»

Μετά ήρθε και δεύτερο φιρμάνι, το οποίο έλεγε πως αν δεν σταλούν αυτά που ζήτησαν, τότε ο ιταλικός στρατός θα επενέβαινε και θα τα έπαιρνε δια της βίας. Τότε φαίνεται ότι αποφασίστηκε να καταστρωθούν σχέδια, έτσι ώστε, όταν θα έκαναν οι Ιταλοί επιδρομή, να μπορέσουν να τούς χτυπήσουν.

Τότε ο Αδαμάντιος που είχε και την πολτική ευθύνη διάλεξε τρεις δικούς του ανθρώπους, ένας εκ των οποίων ήταν και ο Ηλίας Μπέλος από την Οξύνεια, οι οποίοι θα προσποιούνταν το ρόλο του «προδότη». Αυτά τα τρία άτομα κατέβηκαν στο ιταλικό στρατόπεδο και είπαν ότι «εμείς γνωρίζουμε πού είναι κρυμμένα τα τρόφιμα και μπορούμε να σάς οδηγήσουμε εκεί».

Πράγματι, οι κάτοικοι του χωριού Μερίτσα (σημερινή Οξύνεια) άφησαν μέσα σε αποθήκες τρόφιμα και πολύ κρασί και οι Ιταλοί οδηγήθηκαν εκεί. Με το πολύ κρασί αναμενόταν ότι θα μεθούσαν και έτσι στην επιστροφή θα τούς έστηναν παγίδα. Μάλιστα οι βαλτοί πατριώτες που οδηγούσαν τους Ιταλούς ήξεραν ακριβώς την πορεία που θα ακολουθούσαν κατά την επιστροφή και το ακριβές σημείο που χτυπούσαν.

Φεντερίνος ήταν υποαξιωματικός του ιταλικού τάγματος, ο οποίος είχε αραβωνιαστεί με μια κοπέλα ονόματι Παπαθανασιάδη από την Καλαμπάκα. Ένας από τα αδέρφια της ντυμένος Ιταλός φασίστας συνόδευε τον γαμπρό του Φερεντίνο. Όπως ανέφερε ο Ηλίας Μπέλος, εκείνη την ώρα που περνούσαν από το σημείο όπου θα κτυπούσαν, ο ίδιος έτρεμε από το φόβο του μήπως χτυπηθεί από λάθος. Αυτό το αντιλήφθηκε ο Φερεντίνος και κατάλαβε ότι τους είχαν στήσει παγίδα. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν "καλά υποπτευόμουνα ότι είστε προδότες" και σήκωσε το πιστόλι του να τους σκοτώσει, αλλά ευτυχώς δεν πρόλαβε γιατί εκείνη την ώρα ο Ζαραλής τον σημάδευσε και τον πέτυχε στην καρδιά.

Οι έλληνες συνοδοί το έσκασαν αμέσως και κανείς τους δεν έπαθε τίποτα. 

Στα παραπάνω έχω και προσωπικά να προσθέσω μερικές πληροφορίες που προέρχονται από ένα άλλο συγχωριανό μου από το χωριό Σταγιάδες, που έλαβε μέρος στη μάχη αυτή και έπαιξε ενεργό ρόλο, όπως αναφέρεται στα απομνημονεύματα του Δημήτρη Ράπτη. 

Μία από τις μαρτυρίες του αφορά το τέλος της μάχης της Μερίτσας: σύμφωνα με τα λεγόμενά του, υπήρχε στην περιοχή ένα καλά στημένο πολυβολείο των Ιταλών που θέριζε τον τρόμο και το θάνατο. Βρισκόταν όμως σε θέση που δεν μπορούσαν να το πλησιάσουν εύκολα και, εκτός αυτού, είχαν τελειώσει και τα λιγοστά πυρομαχικά που διέθεταν οι μαχητές για να μπορέσουν να το εξουδετερώσουν. Ο Βαγγέλης διέθετε μία και μοναδική χειροβομβίδα. Σύρθηκε σαν αίλουρος πλησιάζοντας σε πολύ κοντινή απόσταση και με πραγματική αυτοθυσία πέταξε τη χειροβομβίδα από πολύ κοντά στο πολυβολείο (Μάλιστα, όπως περιέγραψε ο ίδιος τη σκηνή, ήταν ξαπλωμένος ανάσκελα και το σημάδεψε με το … μυαλό του, χωρίς να το βλέπει και το πέτυχε διάνα). Έτσι έληξε η μάχη.

Το πλήθος των Ιταλών κυμαίνονταν από 340 έως 360. Κανείς δεν γνωρίζει τον ακριβή αριθμό των Ιταλών νεκρών. Από τις μαρτυρίες φαίνεται ότι κυμαίνεται μεταξύ 120 και 160. Από την ελληνική πλευρά έχασαν τη ζωή του ακριβώς επτά άτομα και μάλιστα όπως αναφέρεται στη μαρτυρία του του Παπαδήμα σκοτώθηκαν από Έλληνες αγροφύλακες, οι οποίοι είχαν συνταχθεί με τον εχθρό. Οι επιζώντες Ιταλοί αιχμαλωτίστηκαν (εκτός από δυο που ξέφυγαν και πήγαν να ειδοποιήσουν για το συμβάν στη βάση τους στην Καλαμπάκα). Οι αιχμάλωτοι Ιταλοί στρατιώτες οδηγήθηκαν καταρχήν στο χωριό με τη σημερινή ονομασία Οξύνεια, όπου τους προσέφεραν ιατρική βοήθεια και φαγητό και μετά τους οδήγησαν στο στρατηγείο του Αδαμάντιου που ήταν στην Αγναντιά, τους έδωσαν φαγητό και περιποιήθηκαν τους τραυματισμένους. Αναφέρεται  ότι ο Αδαμάντιος ο οποίος μιλούσε ιταλικά τους είπε αυτολεξεί. " Και τώρα θα σας εκδικηθούμε γι' αυτό που κάνατε και η μεγαλύτερη εκδίκηση είναι για μας η συγχώρηση  και μετά τους άφησαν ελεύθερους για να πάνε στην έδρα τους στην Καλαμπάκα. Μερικοί μάλιστα από τους διασωθέντες Ιταλούς στρατιώτες ήθελαν να ενωθούν με τους έλληνες αντιστασιακούς ενάντια στους γερμανούς.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ο κ. Αδαμάντιος (Ηλίας Καφαντάρης) ήταν ο οργανωτής και συντονιστής αυτής της μάχης. Από μαρτυρίες του πατέρα μου, Δημήτρη Ράπτη, ή Καπετάν Τσάκαλου, αλλά και του θείου μου, Ηλία Μπέλου, ο Αδαμάντιος κλήθηκε να δικαστεί στο ανταρτοδικείο γιατί πήρε την πρωτοβουλία να οργανώσει αυτή τη μάχη και παραβίασε την εντολή των ανωτέρων του.

Ο Δημήτριος Ράπτης γράφει στα απομνημονεύματά του "Φωτεινές και μαύρες σελίδες μιας εποχής". - Γράφει ο Αρσενίου στο βιβλίο του για τη μάχη Οξύνειας και φέρει τον Ζαραλή ως ενέργεια δική του. Ναι, ο Ζαραλής δε γνώριζε πολλά πράγματα ακολουθούσε πιστά τον Αδαμάντιο ως προς τη μάχη έδειξε ανδρισμό. Αλλά ως προς τα σχέδια και την απόφαση είναι του Αδαμαντίου αυτή είναι η αλήθεια. Δεν γνωρίζω αν στα αρχικά σχέδια στρατηγικής που συμμετείχε και ο Ανθυπολοχαγός Αριστείδης Μπλούτσος-.

Ο Αδαμάντιος, μετά τη μάχη αυτή, αν και είχε αίσιο τέλος, εξαφανίστηκε και εμφανίστηκε το 1948, αλλά δεν είπε τίποτα σε κανένα για το πού βρισκόταν την περίοδο αυτή.

Ερωτήματα που τίθενται είναι:

1. Η επιχείρηση αυτή έγινε χωρίς την έγκριση του Αρχηγείου του ΕΑΜ;

2. Γιατί ο Αδαμάντιος (Ηλίας Καφαντάρης) εξαφανίστηκε μετά τη μάχη; (Στα απομνημονεύματα του Δ. Ράπτη αναφέρονται τα παρακάτω σχετικά με αυτό το θέμα «Η ιστορία του Αδαμάντιου μέχρι εδώ. Ούτε έδωσε σημεία ζωής, ούτε το όνομά του ακουγόταν. Λάβαμε διαταγή όπου βρεθεί ο Αδαμάντιος ή Καφαντάρης να συλληφθεί. Από τότε 1943 την άνοιξη ανταμώσαμε στις φυλακές Τρικάλων τον Μάρτιο 1948 έως τον Ιούλιο οπόταν εγώ ξορίσθηκα στο νησί Γιούρα». Σε άλλη παράγραφο «Η Οξύνεια ήταν το πρώτο χωριό της περιφέρειας Καλαμπάκας που υπέστη την πρώτη επιδρομή του κατακτητή, παρά την αντίρρηση του αρχηγείου των Χασίων να μη χτυπηθούν οι Ιταλοί. Ο Αδαμάντιος δεν πειθάρχησε και έφερε τα ωραία αποτελέσματα εκτός από άλλα εφοδιάστηκε το αντάρτικο από οπλισμό και ρούχα κ.τ.λ. Τα ικανά στελέχη τα παραμέριζαν ή τα δολοφονούσαν όπως τον Άρη και άλλους πολλούς. (Εφόσον στην συμφωνία της Βάρκιζας ούτε αμνηστία δεν ζήτησαν και υπέγραψαν την καταδίκη όλων των αγωνιστών). Ο Αδαμάντιος Καφαντάρης διαφώνησε γρήγορα ο δε αδελφός του Νικηταράς Καφαντάρης πιστός, έβριζε τον αδελφό του Αδαμάντιο και αυτός εδολοφονήθη».

3. Υπήρξε κεντρικός σχεδιασμός της μάχης και από ποιους έγινε; Το αξιοπερίεργο είναι ότι εμπλέκονται σε αυτήν ονόματα από διαφορετικές ιδεολογικές παρατάξεις και κανείς δεν αρνείται την εμπλοκή τους αυτή. Γιατί ο καυγάς θα πρέπει να γίνεται, μετά από τόσα χρόνια, για την πρωτοκαθεδρία μίας παράταξης με βάση τα φρονήματα των προσώπων. Τι σημασία έχει αν οργανώθηκε από τη μία ή από την άλλη παράταξη αφού συμμετείχαν στη μάχη όλοι οι κάτοικοι των γύρω περιοχών ανεξάρτητα αν ήταν μέλη ή όχι συγκεκριμένων παρατάξεων;

4. Γιατί σήμερα γίνονται δυο ξεχωριστές γιορτές για τη μάχη αυτή; Γιατί θέλουν κάποιοι να οικειοποιηθούν μια μάχη που έχει όλα τα χαρακτηριστικά της γνήσιας λαϊκής Αντίστασης, στην οποία συμμετείχαν χωρικοί με όπλα τα εργαλεία της δουλειάς τους, υποτιμώντας τον ρόλο που έπαιξαν πατριώτες μιας άλλης ιδεολογίας; Δεν είναι καιρός σήμερα να τελειώνουν αυτά τα κατάλοιπα της μετεμφυλιακής περιόδου;    

Add new comment

Full HTML

  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.

Ιδιαίτερα σημεία

Ευτυχώς δε ουδείς εκ των Ιταλών ομήρων έπαθεν ουδέν. Τους αιχμαλώτους υγιείς ή τραυματίας κατευθύναμεν προς το χωρίον και τους συνεκεντριωσαμεν εντός τον σχολείου, όπου τους παρεσχέθη θερμόν ρόφημα, φαγητόν και περίθαλψις υγειονομική εις τους τραυματίας χρησιμο­ποιηθέντων προς τούτο του Ιατρού και των νοσοκόμων τον τάγματος.

Ο παπάς του χωριού Πούλιος Α­θανάσιος βγάζει το πετραχήλι, φιλά ευλαβικά το Ευαγγέλιο, αφήνει το δι­σκοπότηρο, αρπάζει το ντουφέκι, κάνει την προσευχή του και τρέχει ρασοφορεμένος να προλάβει.Για τούτο οι αιχμάλωτοι Ιταλοί λέγανε: «πολλοί παπάδες παρτιζάνοι α­φού υπήρχαν και πολλοί γενειοφόροι».

Στις 11 το πρωί ο Αδαμάντιος που γνώριζε ιταλικά μίλησε στους αιχμάλωτους μαζί με το Μαχιά και τους ανακοινώθηκε πως οι Έλληνες ξέρουν και να τιμωρούν και επειδή γνωρίζουν ότι η μεγαλύτερη τιμωρία είναι να συγχω­ράς τους αντιπάλους, αυτό κάναμε και εμείς οι αντάρτες ελευθερωτές της πατρίδας μας.Την ίδια μέρα άνδρες των δεκαρχιών συνόδευσαν τους αιχμαλώτους μέχρι το Μουργκάνι για να επιστρέψουν στην Καλαμπάκα.

Επί 39 χρόνια αν έλεγες ότι συμμετείχες σε αυτή τη μάχη εθεωρείσο ότι ήσουν EAMOΒούλγαρος, ανθέλληνας και εναντίον του έθνους.

Πήγαμε και εμείς από το χωριό μας, περίπου δεκαπέντε νέοι, με ό,τι όπλο μπορούσε ο καθένας να εξοικονομήσει και με μόνο πεντ'-έξι σφαίρες, γιατί τα όπλα δεν ήταν όλα του ιδίου τύπου μαλιχέρ, μαουζέρ κ.ά.

Η ιστοσελίδα

Σχεδιαστής, κατασκευαστής και υπεύθυνος της ιστοσελίδας αυτής είναι ο ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Αριστοτέλης Ράπτης

Επικοινωνία

Αριστοτέλης Ράπτης
Ν. Βαζαίου 8
Κρυονέρι
!4568 Αττική

+306977212853

telis1943@gmail.com

Ευχαριστίες

Κώστα Γαλάνη - Αγιόφυλλο
Ζήση Καραγιάννη - Αγιόφυλλο
Φώτη Μπλούτσο - Οξύνεια
Αντώνη Τασίκα - Οξύνεια
Γιώργο Τασίκα - Οξύνεια